Edam, Nieuwehaven 24
Wie Edam doorkruist, krijgt al snel een lesje in geschiedenis. De statige koopmanshuizen bieden een levende herinnering aan de bloeitijd in de 16e en 17e eeuw. Een tijd waarin Edam een strategische rol vervulde als handelsstad. De naam Edam is een verbastering van de oorspronkelijke naam Yedam, dat verwijst naar de dam in het riviertje de Ye, waaraan het stadje haar ontstaan ontleent. De Ye stroomde vanuit de polder de Zeevang, ten noorden van de stad, naar het zuiden om ter hoogte van het huidige Volendam in de Zuiderzee uit te monden.
In 1357 kreeg Edam niet alleen stadsrechten, maar ook het recht een tolvrije haven aan te leggen, de Voorhaven. Zo werd Edam een belangrijke schakel als uitvoer- en invoerhaven, met in de zestiende eeuw maar liefst 33 werven. Scheepsbouw en handel ontwikkelden zich in een razend tempo en al snel mocht Edam zich, naast Amsterdam, Hoorn en Enkhuizen, tot één van de belangrijkste steden van Noord-Holland rekenen.
Grote overstromingen teisterden het land en vormden een permanente bedreiging voor de oevers en het achterland. Zozeer, dat Keizer Karel V in 1544 opdracht gaf de open verbinding af te sluiten, hetgeen het einde betekende voor de Edammer scheepsbouw. Deze tegenvaller werd echter ruimschoots gecompenseerd door de bloeiende handel, die versterkt werd toen Edam in 1526 ook ‘Waagrechten’ kreeg en het recht een kaasmarkt te houden. De befaamde ronde kazen werden door de boeren per binnenschip naar Edam gebracht om daarna te worden verhandeld naar alle omstreken.
Scheepswerven maakten plaats voor kaaspakhuizen, zoutketen en lijnbanen, die op hun beurt werden vervangen door kleine industrieën. Oude kaaspakhuizen verdwenen en maakten, vooral aan de zuidkant van Edam, plaats voor nieuwbouw. Het water is nog steeds een belangrijke factor voor de gemeente; zij het nu als recreatiegebied voor de talloze watersporters.
De binnenstad van Edam is rijk aan historische architectuur. Om te zorgen dat de huizen, straten en grachten ook voor de toekomstige generaties bewaard blijven, heeft men de oude kom binnen de stadswallen tot ‘beschermd gezicht’ verklaard.
NIEUWEHAVEN 24
Tussen al de historische schoonheid van Edam, neemt het koopmanshuis aan de Nieuwehaven 24 wel een heel bijzondere positie in. Letterlijk, bijna. Want was het in de 'gouden eeuw' van Edam gewoonte om de fraaiste koopmanshuizen aan de Vooroever te bouwen, dit statige pand werd precies in de omgekeerde richting gebouwd, aan de Nieuwehaven. Als reden vermoedt met de wens van de toenmalige eigenaar om zicht te houden op zijn ondernemingen op het Marken, aan de overkant van het water. Hoewel de zonnige ligging op het zuiden ook een rol kan hebben gespeeld.
In 1741 liet koopman Rudolf Oostenbroek op dit perceel aan de Nieuwehaven zijn imposante woonhuis verrijzen. Als bouwmeester wordt doorgaans Jacob Jongh genoemd, vanwege de opvallende gelijkenissen met het door hem gebouwde stadhuis. Het woonhuis heeft in de loop der tijd nog enkele ingrijpende veranderingen en uitbreidingen ondergaan, voor het zijn huidige vorm kreeg. Vanaf het begin echter werd het huis tot het mooiste pand van Edam gerekend, vanwege onder meer de schitterende behangsels en het zeer fraaie stucwerk, maar zeker ook vanwege de monumentale tuin, die toen al geroemd werd als een waar lusthof. Het ultieme bewijs van haar alom geprezen schoonheid vormde het bezoek van koning Lodewijk Napoleon, die in 1807 het pand koos als verblijfplaats tijdens zijn kennismaking met dit deel van zijn kortstondige koninkrijk.
Anno nu blijft Nieuwehaven 24 fascineren. De liefde voor de ambachtelijke bouw en versiering is eeuwenlang gekoesterd, waardoor de tand des tijds nauwelijks vat heeft gekregen op het pand. Alleen al de ontvangsthal maakt een diepe indruk, met haar marmeren vloer en oogverblindende plafondornamenten. Maar ook de heerlijke zitkamer, de zijvleugel en de keuken zijn het genieten meer dan waard. Ongetwijfeld is hét pièce de résistance de 'Davidskamer', op de eerste verdieping. Ambachtelijke wandschilderingen met imposante bijbelse voorstellingen geven deze kamer een bijna museaal cachet.
Het is een zeldzaamheid dat een pand als Nieuwehaven 24 ter verkoop wordt aangeboden. Een kans uit duizenden om de nieuwe bewoner te worden van dit statige patriciërshuis. Wordt u degene die straks geniet van eeuwenoude schoonheid, onopvallend en efficiënt aangepast aan de woonwensen van nu? Met maar liefst 626 m² zonovergoten woongenot, inclusief zeer royale garage annex werkplaats en met een directe vaarverbinding naar het IJsselmeer, is dit uw kans om uw eigen stukje geschiedenis te betrekken. Wij nodigen u graag uit voor een rondleiding door de schitterende vertrekken van het pand. Ongetwijfeld bent u straks even gecharmeerd van Nieuwehaven 24 als al uw voorgangers.
GLOBALE INDELING WOONHUIS:
Begane grond: hal met fraaie plafondornamenten en marmeren voer. Zitkamer met dubbele terrasdeuren en open haard met aangrenzend in de zijvleugel een bibliotheekkamer.
Eetkamer met eiken lambriseringen, waarnaast de geheel met witjes betegelde woonkeuken die toegang biedt tot de (wijn-)kelder met stahoogte.
Aan de westzijde een royale zij-entree met hal, toiletruimte, bijkeuken en nog een extra kamertje.
Op de eerste verdieping is een ruime gang en de ‘Davidskamer’, een heel bijzondere kamer, geheel bekleed met wandschilderingen naar Bijbelse voorstellingen; voorts op deze verdieping een grote slaapkamer en een luxueus ingerichte badkamer.
Op de tweede verdieping een ruime gang, twee fraaie, grote slaapkamers en een tweede royale badkamer en een afzonderlijke ruimte voor de cv-ketels etc. Verder bevinden zich in het pand heel veel berg- en kastruimten.
Bijgebouw: grenzend aan de tuin, met een uitgang aan de Voorhaven (naast 47). Stalling voor meerdere auto’s, werkplaats, deels v.v. een kapverdieping. Kan omgebouwd worden tot kantoor- of woonruimte.
Kerncijfers:
vloeroppervlakte wonen circa 320 m²
inhoud woonhuis circa 1451 m³
vloeroppervlakte bijgebouw bvo circa 54 m²
inhoud bijgebouw circa 264 m³
berging circa 6 m²
(maatvoeringen buitenwerks en geringe afwijkingen
voorbehouden)
